Werken mijn radiatoren op lage temperatuur? Zo zie je het in drie stappen

Of je radiatoren op 45 tot 55 graden werken, zie je in drie stappen: kijk welk type er hangt, zet de cv-ketel een paar koude weken op 50 graden, en reken voor de kamers die achterblijven uit wat de radiator nog geeft. Radiatoren met twee of drie platen en lamellen zijn meestal geschikt.^{Milieu Centraal} Vaak blijft er één kamer over die meer nodig heeft, niet het hele huis.

Wat is lage temperatuur?

Lagetemperatuurverwarming is verwarmen met cv-water van hoogstens 55 graden. Bij hogetemperatuurverwarming mag dat water 80 tot 90 graden worden.^{CE Delft} Oude cv-ketels stookten tot wel 75 graden, omdat huizen van voor 1990 weinig of geen isolatie hadden.^{Milieu Centraal}

Die grens van 55 graden is geen toeval. Een warmtepomp en sommige warmtenetten werken het zuinigst met water tot 55 graden, en hoe lager de temperatuur, hoe zuiniger ze werken. Heter water kan bij veel warmtepompen wel, maar dan werken ze minder zuinig.^{Milieu Centraal} Wil je later een warmtepomp, dan moeten je radiatoren je huis dus warm krijgen met water dat een stuk koeler is dan nu.

Ook met een gewone hr-ketel loont lager stoken. Met lagetemperatuurradiatoren in plaats van gewone radiatoren verbruikt een hr-ketel 60 tot 160 m³ gas per jaar minder, omdat de ketel dan beter condenseert.^{CE Delft}

Stap 1: kijk wat er hangt

Begin bij de radiatoren zelf. Een paneelradiator heeft een typecode van twee cijfers. Het eerste cijfer is het aantal platen, het tweede het aantal rijen lamellen daartussen. Een type 22 heeft dus twee platen en twee rijen lamellen.^Stelrad Kijk van boven in de radiator: daar zie je de zigzagplaatjes. Tel de platen aan de zijkant.

Hangt er in de meeste kamers een type 21, 22 of 33, dan begin je goed. Een type 11 onder een groot raam is een kandidaat om in de gaten te houden. Een oude ledenradiator is mooi, maar geeft bij lage temperatuur weinig af.^{Milieu Centraal} Meer over de soorten staat in de gids radiatoren en vervangers.

Stap 2: test met de ketel op 50 graden

De type-check is een eerste indruk. Wat je huis echt doet, zie je pas als je het probeert. Milieu Centraal laat daarvoor de Verwarmingstest doen: je zet het verwarmingswater van je hr-ketel op 50 graden zodra het buiten koud genoeg is, en je kijkt of het huis comfortabel warm blijft.^{Milieu Centraal}

Drie regels maken de test eerlijk. Zet alle radiatoren in de kamers die je normaal verwarmt helemaal open. Laat de thermostaat 's nachts hoogstens 1 tot 2 graden zakken, zoals een warmtepomp dat ook doet. En stook niet bij met een houtkachel, airco of infraroodpaneel.^{Milieu Centraal} Het warme kraanwater laat je op minstens 60 graden staan, vanwege legionella.^{Milieu Centraal}

Let vooral op de ochtend. Wordt de woonkamer na een koude nacht op tijd warm, of duurt het veel langer? Heb je het koud als je stilzit? Zijn er hoeken of kamers die achterblijven?^{Milieu Centraal} Schrijf het elke dag op. Hoe je dat doet, staat in de 50-gradentest stap voor stap.

Wat de uitkomst zegt

Bleef het huis warm, dan is het waarschijnlijk klaar voor een warmtepomp. Je mag de ketel daarna terugzetten op de gewone 60 tot 80 graden. Je kunt hem ook op 50 graden laten staan, met 's nachts hoogstens 1 tot 2 graden verschil; dat kost iets meer gas dan met een grote nachtverlaging.^{Milieu Centraal}

Werd het huis niet comfortabel warm, zet de ketel dan terug op 60 tot 80 graden en de nacht weer op ongeveer 5 graden lager. Verbeter eerst de isolatie of de radiatoren. Een hybride warmtepomp kan dan een tussenstap zijn.^{Milieu Centraal} Een hybride warmtepomp scheelt 60 tot 70% van het aardgas voor verwarming.^{Milieu Centraal}

Stap 3: reken de kamers die achterblijven

Blijft één kamer koud, dan wil je weten hoeveel radiator daar tekortschiet. Daarvoor heb je één getal nodig: het vermogen van de radiator bij 75/65 graden, zoals het in de catalogus van de fabrikant staat. Bij lagere temperaturen geeft dezelfde radiator veel minder af.

Bij 55/45 heb je dus ongeveer twee keer zoveel radiator nodig voor dezelfde warmte, bij 45/35 ruim drie keer zoveel.^Radson Dat klinkt als veel. Het valt mee omdat veel radiatoren ooit te groot zijn gekozen. Ze hingen er al voordat het huis dubbel glas of muurisolatie kreeg.^{CE Delft} De volledige rekensom met een voorbeeld staat in radiatorvermogen bij lage temperatuur.

Wat isolatie ermee te maken heeft

Hoe minder warmte je huis verliest, hoe minder je radiatoren hoeven te leveren. Van slechte naar goede isolatie scheelt meer dan de helft van het gasverbruik.^{Milieu Centraal} Milieu Centraal geeft per bouwjaar een eerste indruk:

• Gebouwd voor 1992: hangt af van wat er later is geïsoleerd.^{Milieu Centraal}
• 1993 tot 2000: kan, maar alleen met hr++-glas.^{Milieu Centraal}
• Vanaf 2001: kan meestal.^{Milieu Centraal}

In een redelijk tot goed geïsoleerd huis is 50 of 60 graden vaak al genoeg. In een zeer goed geïsoleerd huis kan het met 35 tot 50 graden, als de radiatoren genoeg warmte afgeven.^{Milieu Centraal} Isoleren en radiatoren gaan dus samen: na isolatie zijn je radiatoren relatief groter geworden.

Als één kamer achterblijft

Dat is de gewone uitkomst. Meestal is het de woonkamer met veel glas, een hoekkamer met twee buitenmuren of de badkamer. Je hebt dan een paar mogelijkheden:

• Een grotere radiator op dezelfde plek, hoger, breder of met meer platen. Een lagetemperatuurradiator heeft ongeveer 2,5 keer zoveel warmtewisselend oppervlak als een gewone.^{CE Delft}
• Een convector, die bij dezelfde maat meer afgeeft. Sommige hebben een ingebouwde ventilator.^{Milieu Centraal}
• Radiatorventilatoren onder de bestaande radiator, als kleine aanpassing.^{Milieu Centraal}
• Eerst die kamer beter isoleren, zodat hij minder vraagt.

Welke vervanger waar past, staat in LT-radiator, convector of plint. Wat het kost, lees je in kosten van lagetemperatuurradiatoren.

Veelgestelde vragen

Moet ik alle radiatoren vervangen voor een warmtepomp?

Meestal niet. Radiatoren met twee of drie platen en lamellen zijn vaak geschikt.^{Milieu Centraal} Test eerst met de ketel op 50 graden en vervang alleen in kamers die achterblijven.

Wat betekent type 22 op mijn radiator?

Twee platen en twee rijen lamellen. Het eerste cijfer is het aantal platen, het tweede het aantal rijen lamellen.^Stelrad

Hoeveel geeft mijn radiator bij 45 graden?

Bij 45/35 ongeveer 30% van het vermogen bij 75/65. Radson noemt voor een paneelradiator 650 W tegen 193 W.^Radson

Heeft lager stoken zin met een gewone cv-ketel?

Ja. Met lagetemperatuurradiatoren verbruikt een hr-ketel 60 tot 160 m³ gas per jaar minder dan met gewone radiatoren.^{CE Delft}

Hoe weet ik of mijn radiatoren geschikt zijn voor lage temperatuur?

Kijk welk type er hangt, zet je cv-ketel een paar koude weken op 50 graden en reken voor de kamers die achterblijven uit wat de radiator nog geeft. Radiatoren met twee of drie platen en lamellen zijn meestal geschikt (Milieu Centraal).