Radiatorvermogen bij lage temperatuur: zo reken je het per kamer uit

Het vermogen in de catalogus van een radiator geldt bij water van 75 graden heen en 65 graden terug, in een kamer van 20 graden. Bij 55/45 geeft dezelfde radiator ongeveer de helft, bij 45/35 nog maar 30%.^Radson Met één formule reken je uit of dat voor jouw kamer genoeg is.

Waarom de catalogus niet klopt voor jouw ketelstand

Fabrikanten meten hun radiatoren volgens de Europese norm EN 442. Het getal in de catalogus hoort bij 75/65/20: aanvoer 75 graden, retour 65 graden, kamer 20 graden. Radson geeft voor een paneelradiator van 450 breed en 1500 hoog 650 W bij 75/65, en 193 W bij 45/35.^Radson Dat is 30%. Dezelfde radiator, hetzelfde water, alleen koeler.

De reden is eenvoudig. Een radiator geeft warmte af omdat hij warmer is dan de kamer. Bij 75/65 is het water gemiddeld 70 graden, dus 50 graden warmer dan de kamer. Bij 45/35 is het gemiddeld 40 graden, nog maar 20 graden warmer. Het verschil wordt kleiner, en de afgifte daalt nog sneller dan dat verschil.

De formule

De norm rekent zo: afgifte = vermogen bij 75/65 × (ΔT / 50)ⁿ. Daarin is ΔT de gemiddelde watertemperatuur min de kamertemperatuur. De exponent n hoort bij de radiator; voor paneelradiatoren ligt hij rond 1,3. Radson noemt 1,30 tot 1,37.^Radson Met n = 1,3 komt deze tabel eruit.

De laatste kolom is de vraag die je eigenlijk stelt: hoeveel keer zoveel radiator heb ik nodig voor dezelfde warmte? Bij 55/45 is dat bijna twee keer, bij 45/35 ruim drie keer. Vloerverwarming werkt met nog lagere temperaturen, en daar zie je waarom die een hele vloer nodig heeft.

Een andere n verandert weinig. Met n = 1,37 geeft de radiator van 650 W bij 55/45 ongeveer 323 W, met n = 1,3 ongeveer 335 W. Het verschil is kleiner dan de onzekerheid in wat je kamer vraagt.

Waarom de retour ook telt

In de formule telt de gemiddelde watertemperatuur, dus aanvoer en retour samen. Komt het water er bijna even warm uit als het erin ging, dan is het gemiddelde hoger en geeft de radiator meer. Dat gebeurt als er veel water doorheen stroomt. Stroomt er te weinig, dan koelt het water onderweg sterk af en blijft de onderkant van de radiator koud.

Hoeveel water elke radiator krijgt, stel je in met het waterzijdig inregelen. Daarmee zorgt de installateur dat het warme water goed over alle radiatoren wordt verdeeld.^{CE Delft} Bij lage temperatuur is dat belangrijker dan bij hoge, omdat er minder marge is.

Een koelere kamer helpt

De tabel rekent met een kamer van 20 graden. Een slaapkamer stook je vaak op 18 graden. Dan is het verschil tussen water en kamer groter, en geeft dezelfde radiator meer: bij 55/45 56% in plaats van 51%, bij 45/35 34% in plaats van 30%. Een badkamer die je op 22 graden wilt hebben, vraagt juist meer. Daarom blijft de badkamer bij een lagetemperatuurtest vaak achter.

Zo reken je je eigen radiator

1. Zoek het type en de maat. Meet hoogte en breedte en tel de platen en rijen lamellen. Een type 22 heeft twee platen en twee rijen lamellen.^Stelrad Soms staat er een sticker op de bovenkant of achterkant.
2. Zoek het vermogen bij 75/65 in de tabel van de fabrikant, of van een vergelijkbaar model van dezelfde maat en hetzelfde type. Staat er alleen een waarde bij 90/70, deel die dan door 1,27.
3. Vermenigvuldig met de factor uit de tabel hierboven voor de stand die je wilt: 0,51 voor 55/45, 0,30 voor 45/35.
4. Tel alle radiatoren in de kamer op. Dat is wat de kamer krijgt.
5. Vergelijk met wat de kamer vraagt. Dat heet het warmteverlies van de kamer. Een installateur berekent het per kamer, met de maten van muren, ramen en vloer en hoe goed ze geïsoleerd zijn.

Rekenvoorbeeld

Neem een woonkamer met twee radiatoren van elk 650 W bij 75/65, zoals de Radson uit de fiche.^Radson Samen is dat 1300 W. Bij 55/45 geven ze samen ongeveer 670 W, bij 45/35 ongeveer 390 W.

Stel dat de installateur voor deze kamer een warmteverlies van 900 W berekent. Dat getal is een aanname voor het voorbeeld, geen gemiddelde. Dan is de kamer met deze radiatoren bij 55/45 te krap: er mist zo'n 230 W. Bij 45/35 mist meer dan de helft. Je kunt dan één radiator vervangen door een groter type, of een derde radiator bijplaatsen, of de kamer eerst beter isoleren zodat hij minder vraagt.

Wie de 50-gradentest heeft gedaan, heeft hier een tweede controle. Bleef deze kamer bij 50 graden warm, dan is het berekende warmteverlies waarschijnlijk te ruim. Bleef hij koud, dan klopt de som. Hoe je die test doet, staat in de 50-gradentest stap voor stap.

Waarom het vaak meevalt

Veel radiatoren zijn ooit gekozen voor een huis zonder dubbel glas of muurisolatie. Dat isoleren kwam later, en de radiatoren bleven hangen. Daardoor zijn ze nu vaak te groot voor het huis.^{CE Delft} Die overmaat is precies wat je bij een lagere temperatuur gebruikt. Daarom werkt een huis uit de jaren zeventig met nieuwe ramen en spouwisolatie soms verrassend goed op 50 graden.

Het omgekeerde komt ook voor. Een uitbouw met veel glas kreeg vaak een radiator die net genoeg was bij 70 graden. Die kamer blijft dan als eerste achter. Een lagetemperatuurradiator heeft ongeveer 2,5 keer zoveel warmtewisselend oppervlak als een gewone, en geeft daardoor bij lage temperatuur evenveel af.^{CE Delft} Welke vervanger past, lees je in LT-radiator, convector of plint.

Veelgestelde vragen

Hoeveel geeft een radiator bij 45/35?

Ongeveer 30% van het vermogen bij 75/65. Radson noemt voor een paneelradiator 650 W tegen 193 W.^Radson

Wat betekent 75/65/20?

Aanvoer 75 graden, retour 65 graden, kamer 20 graden. Bij die waarden meten fabrikanten het vermogen volgens EN 442.^Radson

Hoeveel groter moet mijn radiator voor 55 graden?

Bij 55/45 ongeveer 1,9 keer zo groot als bij 75/65, als de kamer evenveel warmte vraagt. Na isolatie vraagt de kamer vaak minder.

Wie berekent het warmteverlies van mijn kamer?

Een installateur of energieadviseur, per kamer, met de maten en de isolatie van muren, ramen en vloer.