De 50-gradentest: zo test je of je huis warm blijft op lage temperatuur

Bij de 50-gradentest zet je het verwarmingswater van je hr-ketel op 50 graden zodra het buiten echt koud is, en kijk je of je huis comfortabel warm blijft. Blijft het warm, dan is het waarschijnlijk klaar voor een warmtepomp.^{Milieu Centraal} De test kost niets en zegt meer over jouw huis dan een vuistregel.

Waarom 50 graden?

Een warmtepomp werkt het zuinigst met water tot 55 graden.^{Milieu Centraal} Als je huis het redt met 50 graden uit de ketel, dan redt het zich ook met een warmtepomp, met een kleine marge. De ketel is dus je proefopstelling: je hoeft niets te kopen of te verbouwen om te zien wat er gebeurt.

Milieu Centraal organiseert dit als de Verwarmingstest. Je meldt je aan en krijgt de instructies per e-mail. Je krijgt ook een bericht zodra het buiten koud genoeg is om te beginnen.^{Milieu Centraal} Je kunt de stappen hieronder ook op eigen houtje volgen. De regels zijn dezelfde.

Kan het bij jou?

De test is bedoeld voor eigenaren en huurders met een hr-ketel. Heb je een vr-ketel, stadsverwarming of een regeling met twee zones, dan doe je niet mee.^{Milieu Centraal} Bij een vr-ketel is lager stoken minder zinvol, en bij stadsverwarming of twee zones zegt de ketelinstelling niet genoeg over wat de radiatoren krijgen.

Wacht tot het echt koud is. Zet je de ketel lager terwijl het buiten nog zacht is, dan gaat hij pendelen: steeds aan en uit. Dat is slecht voor het gasverbruik en voor de levensduur van de ketel.^{Milieu Centraal} Een herfstdag van tien graden zegt bovendien weinig. De test draait om de dagen waarop je radiatoren hard moeten werken.

De test in drie stappen

1. Zet het verwarmingswater op 50 graden. Verlaag alleen het water voor de radiatoren (het radiatorsymbool), niet het kraanwater (het kraansymbool). Warm kraanwater blijft minstens 60 graden, tegen legionella.^{Milieu Centraal} Weet je niet hoe het moet, kijk dan in de handleiding van je ketel.
2. Zet alle radiatoren open in de kamers die je normaal verwarmt, helemaal. Gaat de ketel nu toch pendelen, zet hem dan terug op de oude stand. Dan kun je niet meedoen.^{Milieu Centraal}
3. Doe alsof je een warmtepomp hebt. Laat de thermostaat 's nachts niet ver zakken, hoogstens 1 tot 2 graden lager dan overdag. Stook niet bij met een hout- of pelletkachel, airco of infraroodpaneel.^{Milieu Centraal}

Die derde stap is de belangrijkste en de lastigste. Met een gewone ketel ben je gewend om 's nachts flink te verlagen, omdat de ketel 's ochtends snel kan opwarmen met heet water. Een warmtepomp kan dat niet: die werkt rustig en continu. Verlaag je tijdens de test toch veel, dan krijg je 's ochtends een koude kamer die niets zegt over je radiatoren, wel over je instelling.

Wat je elke dag opschrijft

Milieu Centraal raadt aan om elke dag bij te houden hoe het ging, en om iedereen in huis mee te laten kijken.^{Milieu Centraal} Wie de hele dag thuis werkt, merkt andere dingen dan wie alleen 's avonds thuis is. Let op deze vier punten:

• De ochtend: wordt de woonkamer op tijd warm, of duurt het veel langer dan je gewend bent?^{Milieu Centraal}
• Stilzitten: heb je het koud als je een uur op de bank zit of aan tafel werkt?^{Milieu Centraal}
• Plekken: zijn er hoeken die kouder zijn, bijvoorbeeld bij een groot raam?^{Milieu Centraal}
• Kamers: blijft één kamer achter bij de rest?^{Milieu Centraal}

Schrijf ook op wat de thermostaat aangaf en hoe laat je hem hoger zette. Zo zie je achteraf of een koude ochtend kwam door het weer, door een open raam of door de radiatoren. Noteer ook in welke kamer het misging. Dat wordt straks je lijst van kamers om door te rekenen.

De uitkomst lezen

Het huis bleef warm

Dan is het waarschijnlijk klaar voor een warmtepomp. Je kunt de ketel terugzetten op zijn gewone 60 tot 80 graden. Je mag hem ook op 50 graden laten staan, met 's nachts hoogstens 1 tot 2 graden verschil. Dat kost iets meer gas dan een flinke nachtverlaging.^{Milieu Centraal}

Laat je hem op een lagere stand staan, houd het dan bij een stand die je huis aankan. In een redelijk tot goed geïsoleerd huis is 50 of 60 graden vaak voldoende.^{Milieu Centraal} Zet de thermostaat niet hoger om het verschil te compenseren: elke graad hoger kost ongeveer 10% meer energie per jaar.^{Milieu Centraal}

Het huis werd niet comfortabel warm

Zet de ketel terug op 60 tot 80 graden en zet de nachtverlaging weer op ongeveer 5 graden.^{Milieu Centraal} Kijk dan in je dagboek waar het misging. Was het het hele huis, dan zit het probleem meestal in de isolatie. Was het één kamer, dan zit het vaak in die ene radiator.

Milieu Centraal adviseert om dan eerst de isolatie of de radiatoren te verbeteren. Een hybride warmtepomp kan een tussenstap zijn.^{Milieu Centraal} Voor de kamers die achterbleven reken je uit hoeveel vermogen er mist: zie radiatorvermogen bij lage temperatuur.

Vijf fouten die de test bederven

• Beginnen terwijl het nog zacht weer is: de ketel pendelt en je ziet niets.^{Milieu Centraal}
• Ook het kraanwater lager zetten: niet doen, het moet minstens 60 graden blijven.^{Milieu Centraal}
• Radiatorkranen half dicht laten in kamers die je wel verwarmt.
• 's Nachts de thermostaat ver laten zakken en dan de koude ochtend de radiatoren verwijten.
• Bijstoken met de houtkachel op de koudste avond.^{Milieu Centraal}

Na de test weet je drie dingen: of het hele huis het redt, welke kamers achterblijven, en of het aan de ochtend ligt of aan de hele dag. Daarmee kun je naar een installateur met een concrete vraag. Meer over de test en de uitkomst staat in de gids de 50-gradentest.

Veelgestelde vragen

Wanneer begin ik met de 50-gradentest?

Pas als het buiten koud is. Bij zacht weer gaat de ketel pendelen, en dat is slecht voor het verbruik en de ketel.^{Milieu Centraal}

Moet het warme kraanwater ook naar 50 graden?

Nee. Verlaag alleen het verwarmingswater. Het kraanwater blijft minstens 60 graden, vanwege legionella.^{Milieu Centraal}

Mag ik 's nachts de thermostaat lager zetten?

Hoogstens 1 tot 2 graden lager dan overdag, zoals bij een warmtepomp.^{Milieu Centraal}

Kan ik meedoen met een vr-ketel of stadsverwarming?

Nee. De test is voor een hr-ketel, niet voor een vr-ketel, stadsverwarming of een regeling met twee zones.^{Milieu Centraal}

Hoe doe ik de 50-gradentest?

Zet het verwarmingswater van je hr-ketel op 50 graden zodra het buiten echt koud is, en kijk een paar weken of je huis comfortabel warm blijft. Blijft het warm, dan is het waarschijnlijk klaar voor een warmtepomp.